Circulationem volatilis Elementi triplici actione & veluti instrumento adimplet Natura, nempe Sublimatione, Demissione, siue Refusione & Decoctione, quae diuerso indigent temperamento. Sic benè ordinata Naturae intentio per varios errans motus opera sua interrupta ad finem propositum dirigit, & per vias oppositas ad eundem scopum tendit.

PRIMVS CIRCVLVS.

Sublimatio est humidae grauisque naturae in leuem conuersio, siue in vaporem exhalatio: cuius finis & vtilitas triplex est: primò vt per attenuationem corpus crassum & impurum mundetur, & fecibus suis sensim exuatur: Deinde vt per sublimationem superiorum virtutes, quae continuò defluunt, largiùs assequatur. Denique vt per huiusmodi euacuationem Terra superfluo & praegrauanti humore exoneretur, qui eius meatus occupans caloris actionem & spirituum naturalium transitum impedit, imò violenter ipsos suffocat: Haec humidi superuacui substractio obstructionum causam amouet, & fastidientem Terrae sthomacum subleuat, eúmque digestioni aptiorem reddit.

Caloris autem impulsu humor sublimatur: Igne suo quippe tanquam proprio instrumento vtitur Natura, vt corpora humida rarefaciat: Ideò vapores, ex quibus nubes & pluuiae generantur, brumali & verno tempore frequentiores attolluntur, quia Terrae vterus tunc calido & humido magis abundat, humor autem est causa materialis, calor efficiens vaporum & exhalationum. Calorem quodammodo intensum in sublimando exhibet Natura, inter fines & latitudinem temperamenti dum cohibeatur.

SECVNDVS CIRCVLVS.

Demissio secunda Naturae rota in opere circulari est spirituosi vaporis in corpus densum & aqueum reductio: siue rarefacti & sublimati humoris iterumque condensati refusio: ac in terram descensio vt eam exuberato liquore diluat, & quasi nectareo caelestique potu imbibat.

Tria intendit Natura irrigando: primò vt non effundat, sed sensim humorem suum exuberatum distillet, ne gurges fiat, & aquae copia spiritui viuifico in Terrae visceribus permeanti aditus praecludat, ac intrinsecum Terrae calorem extinguat: omnia enim sua beneficia prudens ac iusta illa gubernatrix in pondere, numero & mensurâ largitur. Secundò vt per diuersa stillicidia & varia sub specie humorem distribuat, pluuiam scilicet modò densiorem, modò rariorem; modò rorem, modò pruinam; modò largius, modò parciùs effundens, vt Terrae plus minùsue sitienti pro appetitu vel necessitate potum exhibeat. Tertiò, vt non continuò, sed per vices, & intermixtis alijs operationibus irrigationes fiant; Soles enim imbribus, & imbres Solibus, dies noctibus, & noctes diebus alternatim succedunt.

Frigus tenuissimum siue potiùs calor deficiens & expirans elatos in mediam regionem, ibique concretos vapores laxat & caducos facit: calor siquidem immoderatus dissipat eorúmque condensationem impedit: frigus etiam intensum eos ita perstringit & congelat, vt humorem deciduum exhibere non possint.

TERTIVS CIRCVLVS.

Postrema circuli Naturae rota siue actio est Decoctio, quae nihil aliud est, quàm humoris crudi in terrae gremium instillati digestio, maturatio, & in alimentum conuersio. Haec aliarum scopus & finis videtur, quia est laboris remissio, & cibi per antecedentes labores quaesiti perceptio: susceptum enim humorem crudum vi caloris interni conterit, coquit, ac digerit ferè immota & somno correpta, Ignem secretum, veluti proprium Naturae instrumentum in summo silentio & quiete mouens, vt crudum illum liquorem cum sicco temperatum in pabulum conuertat. Integer hic est Naturae circulus, quem per diuersos laboris & caloris gradus illa reuoluit.

Connexae & ita correlatae inter se sunt tres istae Naturae operationes, vt finis vnius sit alterius initium, & ex ordine necessario per vices succedant secundum Naturae intentionem. Sic intertextae & concatenatae sunt vicissitudinis leges, vt in Vniuersi commodum conspirantes mutuas sibi praestent operas.

Extra suos cancellos tamen inuita plerumque trahitur Natura, nec certis insistit vestigijs, maximè in directione elementi humidi, cuius leges interruptae fallunt, & facilè vim faciunt, & patiuntur, tum propter volatilis naturae inconstantiam: cùm etiam propter variam superiorum corporum dispositionem, quae haec inferiora, humorem praesertim inclinant, & à suis legibus deflectunt ad nutum aeterni moderatoris, qui illis tanquam instrumentis & organis vtitur ad mouendam Vniuersi machinam: inde fallax & inconstans mansionis huius nostrae temperies, & immutata anni tempora deprehenduntur: Sic terrae vterus variè affectus copiosiùs, aut parciùs generosos aut effetos foetus nobis parit: Sic aër vicinus purior aut impurior sanitatem aut morbos inducit: humidâ naturâ omnia apud nos reuoluente.