Κεφάλαιον Γʹ

Περὶ Δίκης παρὰ τοῦ θεοῦ τεταγμένης ἐποπτεύειν τὰ ἐπὶ γῆς γιγνόμενα ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, τιμωροῦ οὔσης τῶν ἁμαρτανόντων.

1 Ἡσιόδου Ἔργων

Τόνδε γὰρ ἀνθρώποισι νόμον διέταξε Κρονίων, ἰχθύσι μὲν καὶ θηρσὶ καὶ οἰωνοῖς πετεεινοῖς ἔσθειν ἀλλήλους, ἐπεὶ οὐ δίκη ἐστὶν ἐν αὐτοῖς· ἀνθρώποισι δ’ ἔδωκε δίκην, ἣ πολλὸν ἀρίστη.

2 Σοφοκλῆς

Εἴ τοι νομίζεις ⟨ἄνδρα⟩ συγγενῆ κακῶς δρῶν οὐχ ὑφέξειν τὴν δίκην, οὐκ εὖ φρονεῖς.

3 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Ὁρῶ γὰρ χρόνῳ δίκαν πάντ’ ἄγουσαν εἰς φῶς βροτοῖς.

4 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Φθείρει γὰρ ἡ πρόνοια τὴν ἀβουλίαν.

5 ⟨Εὐριπίδου⟩

Ἀρετὰς δίωκε· καὶ γὰρ ὅστις ἂν βροτῶν κακὸς πεφύκῃ, ζημιοῦσιν οἱ θεοί.

6 Εὐριπίδης Οἰδίποδος

Οὐ δῆκταί πως κύνες οἱ θεοί, ἀλλ’ ἡ Δίκη γὰρ καὶ κατὰ σκότου βλέπει.

7 ⟨Σοφοκλέους⟩

Θεοῦ δὲ πληγὴν οὐχ ὑπεκπηδᾷ βροτός.

8 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Εἱμαρμένον δὲ τῶν κακῶν βουλευμάτων κακὰς ἀμοιβάς ἐστι καρποῦσθαι βροτούς.

9 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Οὐχ εὕδει Διὸς ὀφθαλμός, ἐγγὺς δ’ ἐστί, καίπερ ὢν πρόσω.

10 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Οὐ γάρ τις, οὐδὲ χρημάτων ὑπεργέμων, νόμον μιαίνων ἀσφαλῶς γηράσεται· ἀλλ’ ἡμέρας ἢ νυκτὸς ἡ Δίκη ποτὲ τῷ δυσσεβοῦντι σῖγ’ ἔχουσ’ ἐνήλατο.

11 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Τὸ μὴ δίκαιον ἔργον οὐ λήθει θεούς.

12 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Δαίμων βροτοῖσι πόλλ’ ἀνευρίσκει κακά.

13 ⟨Ἡσιόδου Ἔργων⟩

Εὖ δ’ ὄπιν ἀθανάτων μακάρων πεφυλαγμένος εἶναι.

14a Εὐριπίδης Μελανίππῃ

Δοκεῖτε πηδᾶν τἀδικήματ’ εἰς θεοὺς πτεροῖσι, κἄπειτ’ ἐν Διὸς δέλτου πτυχαῖς γράφειν τιν’ αὐτά, Ζῆνα δ’ εἰσορῶντά νιν θνητοῖς δικάζειν; οὐδ’ ὁ πᾶς ἂν οὐρανὸς Διὸς γράφοντος τὰς βροτῶν ἁμαρτίας ἐξαρκέσειεν, οὐδ’ ἐκεῖνος ἂν σκοπῶν πέμπειν ἑκάστῳ ζημίαν· ἀλλ’ ἡ Δίκη ἐνταῦθά πούστιν ἐγγύς, εἰ βούλεσθ’ ὁρᾶν.

14b ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Λύπας μὲν ἀνθρώποισιν, ὦ γύναι, θεοὶ τοῖσιν διδοῦσιν, οὓς ἂν ἐχθαίρωσ’, ἐπεὶ οὐ σφιν πονηρόν ἐστιν.

15a Εὐριπίδης Φρίξῳ

Ὅστις δὲ θνητῶν οἴεται τοὐφ’ ἡμέραν κακόν τι πράσσων τοὺς θεοὺς λεληθέναι, δοκεῖ πονηρὰ καὶ δοκῶν ἁλίσκεται, ὅταν σχολὴν ἄγουσα τυγχάνῃ Δίκη.

15b ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Τιμωρίαν ἔτισεν ὧν ἔρξεν κακῶν.

16 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Ὀξὺς θεῶν ὀφθαλμὸς εἰς τὰ πάντ’ ἰδεῖν.

17 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Ἔσθ’, ὡς ἔοικεν, ἔστιν οὐχ ὁρώμενον τοῖς ζῶσιν ἡμῖν οὐδὲ προσδοκώμενον δαιμόνιον, ᾧ μέλει τι τοῦ θνητοῦ βίου.

18 ⟨Εὐριπίδου⟩

Δίκην δέδωκας· ὥστε τις κακουργίας μή μοι τὸ πρῶτον βῆμ’ ἐὰν δράμῃ καλῶς, νικᾶν δοκείτω τὴν Δίκην, πρὶν ἂν τέλος γραμμῆς ἵκηται καὶ πέρας κάμψῃ βίου.

19 Διονυσίου

Ὁ τῆς Δίκης ὀφθαλμός, ὡς δι’ ἡσύχου λεύσσων προσώπου, πάνθ’ ὁμῶς ἀεὶ βλέπει.

20 Σοφοκλῆς Αἴαντι

Τὰ γὰρ περισσὰ κἀνόνητα σώματα πίπτειν βαρείαις πρὸς θεῶν δυσπραξίαις ἔφασχ’ ὁ μάντις, ὅστις ἀνθρώπου φύσει βλαστὼν ἔπειτα μὴ κατ’ ἄνθρωπον φρονῇ.

21 Εὐριπίδου

Οὔτοι προσελθοῦσ’ ἡ Δίκη σε πώποτε παίσει πρὸς ἧπαρ, οὐδὲ τῶν ἄλλων βροτῶν τὸν ἄδικον, ἀλλὰ σῖγα καὶ βραδεῖ ποδὶ στείχουσα μάρπτει τοὺς κακοὺς ἀεὶ βροτῶν.

22 Θεοδέκτου

Ὅστις δὲ θνητῶν μέμφεται τὰ θεῖ’, ὅτι οὐκ εὐθύς, ἀλλὰ τῷ χρόνῳ μετέρχεται τοὺς μὴ δικαίους, πρόφασιν εἰσακουσάτω· εἰ μὲν παραυτίκ’ ἦσαν αἱ τιμωρίαι, πολλοὶ διὰ φόβον κοὐ δι’ εὐσεβῆ τρόπον θεοὺς ἂν ηὖξον· νῦν δὲ τῆς τιμωρίας ἄπωθεν οὔσης, τῇ φύσει χρῶνται βροτοί. ὅταν δὲ φωραθῶσιν ὀφθέντες κακοί, τίνουσι ποινὰς ὑστέροισιν ἐν χρόνοις.

23 Εὐριπίδου Ἀνδρομέδας

Τὴν τοι Δίκην λέγουσι παῖδ’ εἶναι Διὸς ἐγγύς τε ναίειν τῆς βροτῶν τιμωρίας.

24 Αἰσχύλου

Δράσαντι γάρ τοι καὶ παθεῖν ὀφείλεται.

25 Εὐριπίδης Ἀντιόπῃ

Δίκα τοι δίκα χρόνιος, ἀλλ’ ὅμως ὑποπεσοῦσ’ ἔλαθεν, ὅταν ἔχῃ τιν’ ἀσεβῆ βροτῶν.

26–27 Αἰσχύλου Βακχῶν

Τό τοι κακὸν ποδῶκες ἔρχεται βροτοῖς κατ’ ἀμπλάκημα τῷ περῶντι τὴν θέμιν.

28 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Ὁρᾷς Δίκην ἄναυδον οὐχ ὁρωμένην εὕδοντι καὶ στείχοντι καὶ καθημένῳ· ἑξῆς δ’ ὀπαδεῖ δόχμιον, ἄλλοθ’ ὕστερον.

29 ⟨Ἀδήλου κωμικοῦ ποιητοῦ⟩

Οὐδὲν καλύπτει νὺξ κακῶς εἰργασμένον, ὅ τι δ’ ἂν ποιῇς ἀεὶ νόμιζ’ ὁρᾶν τινα.

30 Ἰξίονος

Ἐχθρὸς μὲν ἁνήρ, ἀλλὰ τὴν Δίκην σέβω.

31 Ὁμήρου

Οὐ γὰρ σχέτλια ἔργα θεοὶ μάκαρες φιλέουσιν, ἀλλὰ δίκην τίνουσι καὶ αἴσιμα ἔργ’ ἀνθρώπων.

32 ⟨Σοφοκλῆς⟩

Ἀεὶ γὰρ εὖ πίπτουσιν οἱ Διὸς κύβοι.

33 Εὐριπίδης Ἀντιόπῃ

Τὴν τοι Δίκην λέγουσι παῖδ’ εἶναι Χρόνου, δείκνυσι δ’ ἡμῶν ὅστις ἔστ’ ἢ μὴ κακός.

34 Ἀρχιλόχου

Ὦ Ζεῦ, πάτερ Ζεῦ, σὸν μὲν οὐρανοῦ κράτος, σὺ δ’ ἔργ’ ἐπ’ ἀνθρώπων ὁρᾷς λεωργὰ κἀθέμιστα, σοὶ δὲ θηρίων ὕβρις τε καὶ δίκη μέλει.

35 Εὐριπίδης Ἀρχελάῳ

Τὰ γὰρ οὐκ ὀρθῶς πράσσομεν ὀρθῶς τοῖς πράσσουσιν κακὸν ἦλθε.

36 ⟨Σοφοκλῆς⟩

Καὶ ταῦτα μὲν τοιαῦθ’· ὅταν δέ τις θεῶν βλάπτῃ, δύναιτ’ ἂν οὐδ’ ἂν ἰσχύων φυγεῖν.

37 Σοφοκλῆς Αἴαντι

Τὸ χρύσεον δὲ τᾶς Δίκας δέδορκεν ὄμμα, τὸν δ’ ἄδικον ἀμείβεται.

38 Ἡσιόδου Θεογονίας

Καὶ Μοίρας καὶ Κῆρας ἐγείνατο νηλεοποίνους, αἵ τ’ ἀνδρῶν τε θεῶν τε παραβασίας ἐφέπουσιν· οὐδέ ποτε λήγουσι θεαὶ δεινοῖο χόλοιο, πρίν γ’ ἀπὸ τῷ δώωσι κακὴν ὄπιν ὅστις ἁμάρτῃ.

39 Εὐριπίδης Πολυείδῳ

Οὐδεὶς παρανομῶν πρὸς θεοὺς ἐχέγγυος.

40 ⟨Εὐριπίδου⟩

Συγγνώμονάς τοι τοὺς θεοὺς εἶναι δοκεῖς, ὅταν τις ὅρκῳ θάνατον ἐκφυγεῖν θέλῃ ἢ δεσμὸν ἢ βίαια πολεμίων κακά, ἢ παισὶν αὐθένταισι κοινωνῇ δόμων; ἤτἄρα θνητῶν εἰσιν ἀσυνετώτεροι, ἢ τἀπιεικῆ πρόσθεν ἡγοῦνται δίκης.

41 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Μόνη ’στιν ἀπαραίτητος ἀνθρώποις Δίκη.

42 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Μὴ μουσοποίει πρὸς τὸ νηπιώτερον· πόρρω γὰρ ἑστὼς ὁ θεὸς ἐγγύθεν κλύει.

43 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Ὅστις λέγει κάκ’ εὖ φρονῶν, σιγῇ στένει.

44 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Ἄγει τὸ θεῖον τοὺς κακοὺς πρὸς τὴν δίκην.

45 ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Τὸ δὲ θεῶν κράτος μέγα κατ’ ἀνθρώπους, ἄφρονες δ’ ὁπόσοι τὸ δίκαιον ἄγουσ’ ὑπὸ τᾶς ἀδίκου βιοτᾶς ἀφανές, μέγα γὰρ ὄμμα δαιμόνων, οἷς τίνουσ’ ἀμοιβὰς κακῶν.

46 ⟨Ὁμήρου⟩

Καὶ Ζεὺς τοῖς ἄνδρεσσι κοτεσσάμενος χαλεπαίνει, οἳ βίῃ εἰν ἀγορῇ σκολιὰς κρίνωσι θέμιστας.

47 ⟨Εὐριπίδου Ἀρχελάου⟩

Δοκεῖς τὰ θεῶν σὺ ξυνετὰ νικήσειν ποτὲ καὶ τὴν Δίκην που μακρ’ ἀπῳκίσθαι βροτῶν; ἣ δ’ ἐγγύς ἐστιν· οὐχ ὁρωμένη δ’ ὁρᾷ, ὃν χρὴ κολάζειν τ’ οἶδεν· ἀλλ’ οὐκ οἶσθα σύ, ὁπόταν ἄφνω μολοῦσα διολέσῃ κακούς.

48a ⟨Σοφοκλῆς⟩

Εἰ δείν’ ἔδρασας, δεινὰ καὶ παθεῖν σε δεῖ.

48b ⟨Ἀδήλου τραγικοῦ ποιητοῦ⟩

Δίκας δ’ ἐξέλαμψε θεῖον φάος.